☑️ گاز اکسیژن
گاز اکسیژن خالص معمولاً سرعت واکنشهای شیمیایی را بالاتر میبرد و بازدهی آنها را نیز بیشتر میکند. این گاز معمولاً یکی از گازهای خطرناک صنعتی و آزمایشگاهی است. به همین دلیل برای نگهداری آن از کپسول اکسیژن استفاده میشود. کپسولی که با استفاده از مواد خاصی ساختهشده و نکات ایمنی فراوانی در ساخت آن در نظر گرفته شده است. در بیشتر کاربردهای صنعتی از این گاز برای جوشکاری و لحیمکاری استفاده میشود. این گاز همچنین میتواند برای تولید فیبر نوری یا بهبود عملکرد راکتورهای هستهای نیز استفاده شود.
در کاربردهای پزشکی و آزمایشگاهی گاز اکسیژن را میتوان برای پر کردن کپسول اکسیژن کمکی بیماران استفاده کرد. این گاز همچنین برای آببندی آمپولها و داروهای شیشهای استفاده میشود. در صورتیکه در فرایندهای آزمایشگاهی نیاز به تخمیر گاز باشد، از این گاز بهجای هوا استفاده میشود. این گاز را میتوان برای کالیبراسیون دستگاههای آزمایشگاهی و افزایش دقت نتایج نیز استفاده کرد.
☑️ گازهای مبرد
گاز مبرد دارای بیشترین تنوع در میان انواع گازهای صنعتی و آزمایشگاهی است. همانطور که از نام آن پیدا است، از این گاز برای خنکسازی یا تهویه هوا استفاده میشود. برخی از پرکاربردترین انواع گاز مبرد گازهای R۱۱، R۴۱۰، R۴۰۴، R۴۰۷، R۲۲، R۱۲، R۱۳۴ و R۱۴۱ هستند. در صنایع مختلف از این گازها برای خنکسازی تجهیزات استفاده میشوند. همچنین برای پر کردن یخچال، کولرهای گازی و کولر خودرو نیز ازت این گازها استفاده میشود. این گازها همچنین در فرایندهای تبرید در کمپرسورهای مختلف استفاده میشود. در فرایندهای آزمایشگاهی از گاز مبرد برای خنکسازی استفاده میشود. درواقع زمانی که نیاز است مواد آزمایشگاهی سر نگه داشته شوند یا دمای هوای آنها از حد خاصی بالاتر نرود، از این گازها استفاده میشود.
☑️ گاز نیتروژن
گاز نیتروژن معمولاً در حجمهای بالا و در فلاسک نیتروژن عرضه میشود. این گاز بیرنگ و بیمزه یکی از گازهای پرکاربرد در صنایع مختلف است. نیتروژن را میتوان در دو حالت گاز و مایع در صنایع مختلف استفاده کرد. بهمنظور تهیه نیتروژن مایع گاز نیتروژن را تقطیر میکنند و سپس برای حملونقل و استفاده آسانتر از فلاسک نیتروژن استفاده میشود. از گاز نیتروژن برای آمادهسازی مخازن ذخیره نفت استفاده میشود. همچنین برای ساخت برخی از انواع فلزات از این گاز استفاده میشود. چراکه ترکیب فلزات با اکسیژن باعث اکسیده شدن آنها شده و ترکیبات فلز را از بین میبرد.
در فرآیندهای آزمایشگاهی از گاز نیتروژن بهعنوان یک گاز حامل استفاده میشود. این گاز را میتوان بهمنظور ایجاد تعادل در دستگاههای مختلف آزمایشگاهی استفاده کرد. گاز نیتروژن را میتوان برای پاکسازی دستگاههای آزمایشگاهی نیز به کار برد. از این گاز میتوان برای بستهبندی انواع مواد آزمایشگاهی فاسد شونده و نگهداری از میکروبها، باکتریها یا اسپرمهای در حال آزمایش نیز استفاده کرد. از این گاز بهمنظور فریز کردن مواد آزمایشگاهی و نگهداری موادی که نیاز به دمای بسیار پایین دارند نیز میتوان استفاده کرد.
☑️ گاز هلیوم
هلیوم یکی از گازهای بیاثر که میتوان آن را در صنایع موشکی و فضایی به کار برد. در این صنایع گاز هلیوم بهعنوان گاز پرکننده بالنهای کوچک و بزرگ فضایی استفاده میشود. همچنین از این گاز میتوان برای پر کردن بالنهای هواشناسی و تفریحی نیز استفاده کرد. این گاز معمولاً برای جوشکاری قوس استفاده میشود. درواقع در جوشکاری قوس برای حفاظت از نتیجه جوشکاری و ماندگاری آن از گاز هلیوم استفاده میشود. این گاز را میتوان در فرایند کشیدن فیبرهای نوری برای خنک کردن و محافظت از این فیبرها استفاده کرد.
در کاربردهای آزمایشگاهی از گاز هلیوم بهمنظور ایجاد تعادل در فرایند واسنجی استفاده میشود. نوع خالصتر این گاز را میتوان در فرایند سوانگاری گازی نیز مورداستفاده قرار داد. علاوه بر آن در فرایند رشد بلورهای هم بافته از گاز هلیوم بهعنوان یکی از گازهای حامل استفاده میشود. این موضوع بیشتر به دلیل بیاثر بودن این گاز پرکاربرد است. گاز هلیوم معمولاً از منابع زمینی به دست میآید. اما به دلیل خواص شیمیایی گاز بسیار کمیابی است. به همین دلیل برای جلوگیری از هدر رفت این گاز در فرایندهای صنعتی و آزمایشگاهی باید آن را با روشهایی بازیافت کرد.
☑️ گاز هیدروژن
از گاز هیدروژن میتوان برای ساخت انواع ترکیبات پرکاربرد در صنعت و آزمایشگاه استفاده کرد. به عنوان مثال هیدروژن مادهای مناسب برای ساخت آمونیاک، اسید هیدروکلریک، متانول و تریتیوم است. این ترکیبات نشان میدهند که کاربرد اصلی گاز هیدروژن در صنایع هستهای است. درواقع هیدروژن دارای یک ایزوتوپ رادیواکتیو است که ماده اصلی فرایندهای هستهای و انجام فرایندهای همجوشی هستهای است.
از هیدروژن برای ساخت روغنهای جامد در صنایع غذایی نیز استفاده میشود. این گاز را میتوان بهمنظور تسهیل فرایند استخراج نفت و انجام اصلاحات در نفت خام نیز استفاده کرد. در کاربردهای آزمایشگاهی از آن بهعنوان گاز حامل استفاده میشود. گازهای حامل معمولاً در دستگاههای آنالایزر کروماتوگرافی به کار میروند. در بعضی موارد هیدروژن را بهعنوان یک گاز خنککننده نیز استفاده میکنند. همچنین میتوان از آن برای تمیز کردن لباسها، سفید کردن دندانها، ضدعفونی کردن قارچها و کنترل آفات در باغها نیز استفاده کرد.
☑️ گاز آرگون
جوشکاری آرگون یکی از پرکاربردترین انواع جوشکاری در صنایع مختلف است. چراکه آرگون گازی بیاثر است و با هوا واکنش نمیدهد. درنتیجه از آن برای جوشکاری فلزات استفاده میشود. فلزاتی که جوشکاری آنها با اکسیژن باعث اکسیده شدن فلز و بعضاً از بین رفتن جوشکاری خواهد شد. از این گاز معمولاً برای تصفیه برخی عناصر نظیر زیرکنیوم یا نگهداری از بلورهای عناصر دیگر نظیر ژرمانیوم و سیلیسیم استفاده میشود. همچنین میتوان از آن برای پر کردن لاستیک خودروها، لامپهای رشتهای و فضای میانی پنجرههای دوجداره نیز استفاده کرد.
در آزمایشگاه نیز از گاز آرگون در ترکیب با گازهای دیگر استفاده میشود. ترکیبات بهدستآمده از این فرایند را میتوان برای نگهداری مواد آزمایشگاهی و کالیبراسیون دستگاهها استفاده کرد. گاز آرگون گازی بسیار خطرناک است. بنابراین در صورت استفاده از آن در محیطها آزمایشگاهی و صنعتی حتماً باید نکات ایمنی را با دقت بالا رعایت کرد. بهعلاوه واکنشپذیری این گاز بسیار کم است و به همین دلیل ساخت ترکیبات مختلف از آن کاری دشوار و زمانبر است. البته این ترکیبات معمولاً پایداری بالایی دارند و به همین دلیل در صنایع مختلف مورداستفاده قرار میگیرند.